Software म्हणजे काय – What is Software in Marathi

 संगणक हा सॉफ्टवेअर तसेच हार्डवेअर चा बनलेला असतो. हार्डवेअर उपकरणांमध्ये इनपुट आणि आऊटपुट उपकरणे जसे की कीबोर्ड, माऊस, मॉनिटर, सीपीयू तसेच संगणकाच्या भागांचा समावेश होतो. परंतु सॉफ्टवेअर विविध प्रोग्राम चा संच असतो  व त्या द्वारे संगणकामधील विविध कार्य पार पाडले जातात.कधी कधी आपल्याला सॉफ्टवेअर विषयी जास्त माहित नसते त्यामुळे आपल्या मनात सॉफ्टवेअर म्हणजे काय ? … Read more

संगणकाच्या माऊस बद्दल माहिती | information about computer mouse in Marathi

आपल्यापैकी जवळपास सर्व जणांनी संगणक बघितलेला असेल व संगणकामधील एक महत्त्वाचे संगणकाचे भाग आहे संगणकाचा माऊस ! संगणकाच्या माऊस शिवाय संगणकाचा विचार करणे खूपच कठीण आहे. माउस च्या मदतीने संगणकामधील खूप महत्त्वाचे कार्य पार पाडले जातात.  संगणकाचा माऊस हा कीबोर्ड प्रमाणे संगणकाचे महत्त्वाचे हार्डवेअर इनपुट उपकरण आहे. संगणकाचा माऊस च्या मदतीने संगणकामधील कर्सर ची हालचाल … Read more

भाविना हसमुखभाई पटेल यांचा जीवन परिचय [Bhavina Patel Paralympics silver 2021, Biography in marathi]

भाविना हसमुखभाई पटेल यांचा जीवन परिचय. « bhavina hasmukhbhai patel biography in marathi  » Tokyo para Olympics 2021 silver medal.  भाविना पटेल या एक टेनिस खेळाडू आहेत ज्या पॅरा ओलंपिक मध्ये भारताचे प्रतिनिधित्व करत आहेत. त्या व्हीलचेयर वर असून देखील त्यांनी भारताला नॅशनल गोल्ड मेडल आणि इंटरनॅशनल मध्ये सिल्वर मेडल जिंकून दिले आहे. एवढेच नाही … Read more

मॉनिटर ची माहिती | information about computer monitor in marathi

जेव्हा आपण संगणकाकडे बघतो तेव्हा आपल्याला संगणकाचे विविध भाग दिसतात त्यामध्ये टीव्ही सारखी दिसणारी एक screen दिसते तिला आपण मॉनिटर असे म्हणतो. मॉनिटर शिवाय संगणक अपूर्ण आहे त्यामुळे आपण या लेखात जाणून घेणार आहोत मॉनिटर ची माहिती | information about computer monitor in marathi . संगणकामध्ये मॉनिटर हे एक इलेक्ट्रॉनिक उपकरण आहे ज्याचा उपयोग संगणकामधील … Read more

संगणकाच्या सी.पी.यु. ची माहिती मराठीत | cpu information in marathi

 आपण जेव्हा आपण संगणकाचे नाव घेतो तेव्हा आपल्या डोळ्यांपुढे संगणकाचा एक भाग कायम येतो ज्याला आपण सीपीयू असे म्हणतो. लहानपणापासून आपण सीपीयू ला संगणकाचा एक मुख्य भाग म्हणून ओळखला आलो आहे. त्यामुळेच या लेखात आपण जाणून घेऊ संगणकाचा सीपीयु म्हणजे काय? सी पी यु ची माहिती मराठीत cpu information in marathi.  सीपीयु चा उपयोग संगणक मध्ये … Read more

मदरबोर्ड म्हणजे काय | what is motherboard in Marathi

 मदरबोर्ड ला संगणकाच्या पाठीचा कणा असे देखील संबोधले जाते. मदरबोर्ड च्या मदतीने संगणकाचे सर्व hardware components एकमेकांना जोडले जातात. मदरबोर्ड चे खूप सारे प्रकार पडतात हे प्रकार किमतीच्या आधारावर , उपयोगाच्या आधारावर आणि गती च्या आधारावर आहेत. मदरबोर्ड विषयी माहिती साठी या लेखाद्वारे आपण जाणून घेऊया मदरबोर्ड म्हणजे काय ( what is motherboard in Marathi )

 मदरबोर्ड हा एक PCB(Printed Circuit Board ) आहे आणि हा संगणकाचा आधारस्तंभ समजला जातो. PCB च्या मदतीने संगणकाचे विविध भाग एकमेकांना जोडून संगणक हा कार्यक्षम बनवला जातो. मदरबोर्ड च्या साह्याने संगणकाचे विविध भाग एकमेकांसोबत चांगल्या balance ने काम करतात .

मदरबोर्ड काय आहे | what is motherboard in marathi

 अनुक्रमणिका

 मदरबोर्ड काय आहे
 मदरबोर्ड मधील विविध प्रकार
 मदरबोर्ड चे विविध Ports
 मदरबोर्ड चे विविध घटक
 मदरबोर्ड चे कार्य
 सर्वोत्तम मदरबोर्ड कसा निवडावा
 मदरबोर्ड निर्माण करणाऱ्या सर्वोत्तम कंपनी 

 मदरबोर्ड म्हणजे काय ◆ motherboard information in marathi

 मदरबोर्ड हे एक connecting device आहे. पहिल्या मदरबोर्ड चे निर्माण 1981 मध्ये IBM संगणक निर्मिती कंपनी द्वारे करण्यात आले. मदरबोर्ड च्या मदतीने विविध Hardware उपकरणांमध्ये संबंध प्रस्थापित केला जातो या हार्डवेयर उपकरणांमध्ये सीपीयू, हार्ड डिस्क तसेच इतर इनपुट आणि आऊटपुट उपकरणांचा समावेश होतो. मदरबोर्ड च्या मदतीनेच संगणकाचे व्यवस्थित कार्यक्षम पद्धतीने कार्य पार पडते.

 प्रत्येक प्रकारचा मदरबोर्ड हा वेगवेगळ्या प्रोसेसर आणि मेमरी बरोबर कार्य करण्यासाठी बनवलेला असतो म्हणजेच एकाच प्रकारचा मदरबोर्ड सर्व प्रकारच्या मेमरी आणि प्रोसेसर बरोबर कार्य करू शकत नाही आणि त्या मुळे मदरबोर्ड चे विविध प्रकार देखील पडतात.

 मदरबोर्ड चे प्रकार | types of motherboard in Marathi

 जरी प्रत्येक मदरबोर्ड चे आकारमान, वैशिष्ट आणि वापर करण्याची विधी वेगवेगळी असली तरी मुख्यतः मदरबोर्ड चे प्रकार हे फॉर्म फॅक्टर वरून पडतात. प्रत्येेेेेेेेेेेेेेेेेेेेेेेेेेक मदरबोर्ड चा निर्माता फॉर्म फॅक्टर च्या आधारावर संगणकाशी suit होणारे मदरबोर्ड बनवत असतात.ATX या फॉर्म फॅक्टर च्या आधारावर बनवलेली मदरबोर्ड  सन 2005 पर्यंत सर्वात जास्त संगणकांमध्ये वापरला गेला होता.

 खाली फार्म फॅक्टर च्या आधारावर बनवलेल्या काही लोकप्रिय मदरबोर्ड ची माहिती दिले गेलेली आहे त्यांची नावे पुढील प्रमाणे

1. AT मदरबोर्ड  

2. ATX मदरबोर्ड

3. Baby AT मदरबोर्ड

4. Mini ITX मदरबोर्ड  

5. BTX मदरबोर्ड

6. Pico BTX मदरबोर्ड 

7. LPX मदरबोर्ड 

8. XT मदरबोर्ड

1. AT मदरबोर्ड विषयी माहिती-

AT मदरबोर्ड चा फुल फॉर्म होतो Advanced Technology मदरबोर्ड. ह्या मदरबोर्ड चा शोध IBM  नेे सन 1984 मध्ये लावला या प्रकारचा मदरबोर्ड फक्त AT casing मध्ये फिट बसतो. याची रचना ही  IBM च्या ओरिजिनल संगणका प्रमाणे होती म्हणजेच 12× 13″ चा Form factor. या प्रकारच्या मदर बोर्ड मध्ये  Sleep mode नव्हता त्यामुळे लाईटीची खपत जास्त होत होती.12 pin  plug च्या साह्याने या मदरबोर्ड ला Electricity चे कनेक्शन दिले जाते 

2. ATX मदरबोर्ड –

ATX मदरबोर्ड चा फुल फॉर्म आहे advanced technology extended मदरबोर्ड. ह्या मदरबोर्ड्ड्ड चा शोध Intel या कंपनीने सन 1995 मध्ये लावला. या मदरबोर्डचेेे आकारमान आहे 12×9.6 inch(305×244MM). हा मदरबोर्ड मदरबोर्ड च्या इतिहासामधील अशी पहिली रचना होती ज्यामध्येे connector चा उपयोग मदरबोर्ड बरोबर केला गेला होता. या प्रकारच्या मदरबोर्ड मध्ये 20-24 plug pin चा उपयोग मदरबोर्ड ला Electricity प्रधान करण्यासाठी होतो ज्यासाठी ATX switch board चा उपयोग केलाा जातो.

3. Baby AT मदरबोर्ड -(BAT मदरबोर्ड )

 या मदर बोर्ड ला Original AT मदरबोर्ड चे छोटे रूप मानले गेलेले आहे. याचा पहिल्यांदा उपयोग 1987 मध्ये आयबीएम द्वारा केला गेला. या मदर बोर्डचे आकारमान आहे 12×8.5 ” ज्यामध्येेेेेेेेेेेे याची जास्‍तीत जास्‍त लांबी 13 इंच आहे. या प्रकारचेेेे मदरबोर्ड सर्वात जास्त 386, 486 आणि Pentium संगणकामध्ये उपयोग केले गेले. पुढे या मदरबोर्ड ची जागा ATX मदरबोर्ड ने घेतली.

4. Mini ITX-

 या मदरबोर्डचे निर्माण मार्च 2001 मध्ये VIA या संगणक चिप बनवणाऱ्या कंपनीद्वारे केली गेली.  या मदर बोर्डचे आकारमान आहे 17×17 सेंटीमीटर. या मदरबोर्ड च्या उपयोगासाठी खूप कमी Electricity ची गरज असते त्यामुळे हे छोट्या संगणकाच्या सिस्टीम मध्ये वापरले जातात. यामध्ये Electricity ची गरज कमी असते त्यामुळे यासाठी कमी Power वाला प्रोसेसर वापरला जातो. हे मदरबोर्ड सर्वात जास्त होम थेटर मध्ये वापरले जातात. काही मदरबोर्ड मध्ये Embedded CPU देखील असतो.

5. BTX-(Balanced Technology Extended)-=

 या मदर बोर्डचे निर्मिती सन 2005 मध्ये Gateway Inc या कंपनीद्वारे केली. या मदर बोर्डचे मुख्य वैशिष्ट्य आहे की याला कमी Power लागते आणि यामध्ये कमी heat जनरेट होते. ह्याचे वैशिष्ट्य हे देखील आहे की या मध्ये पहिल्यांदा  ATA आणि USB slots चा उपयोग केला गेला होता. यामध्ये विविध भागांना जोडण्यासाठी slot दिले गेले होते.  याचे काही मुख्य वैशिष्ट्य आहेत Slots ची वाढलेली संख्या, वेगवेगळ्या आकारमानात उपलब्ध, Cooling system मध्ये आधुनिकता तसेच हे चांगल्या प्रकारे नियंत्रित केले जाऊ शकते.

6. Pico BTX –

 ह्या मदरबोर्ड चे निर्मिती Jan., 2007 मध्ये VIA technology द्वारे करण्यात आली. या मदर बोर्डचे साधारण आकारमान 12× 10.5 inch असते ज्यामध्ये लहान Pico BTX मदरबोर्ड चे आकारमान 10.5 × 10.4 inch असते. यामध्ये half of Nano ITX तंत्रज्ञानाचा उपयोग करण्यात आला. या मदरबोर्ड च्या उपयोगासाठी 24 पिन Board चा उपयोग करण्यात येतो. यामध्ये मदरबोर्ड वरच USB port आढळून येतो.

7. LPX (Low profile Extension)-

 या मदर बोर्डचे निर्माण 1987 मध्ये Western Digital या संगणकाच्या ची बनवणाऱ्या कंपनीद्वारे करण्यात आली यामध्ये मदरबोर्ड हे 9 इंच रुंद आणि 13 इंच खोलीचे होते.

 या मदर बोर्ड मध्ये Rised card चा उपयोग मध्यभागी करण्यात आला होता. या मदर बोर्डचे उपयोगासाठी जटील Power source चा उपयोग करण्यात आला हे मदर्बॉर्ड 1990 च्या सुमारास खूप प्रसिद्ध होते.

XT (eXtended) मदरबोर्ड –

 हे मदर्बॉर्ड खूप जुन्या प्रकारच्या आहे.  यामध्ये खूप जुन्या प्रोसेसरचा उपयोग केला जातो हे Slot type प्रोसेसर चा उपयोग करून चालविण्यात येणारे मदरबोर्ड आहे. यामध्ये  ports ची कोणतीही व्यवस्था नव्हती त्यामुळे कनेक्टर आणि Addon कार्डचा उपयोग port म्हणून केला जात होता.  या प्रकारच्या मदरबोर्ड मध्ये Pentium I, Pentium II या प्रोसेसर चा उपयोग केला जायचा.

Read more

[Imp] कीबोर्ड विषयी संपूर्ण माहिती | कीबोर्ड चे प्रकार | कीबोर्ड इतिहास | जोडणी

आपण जर संगणक बघितला तर त्याच्या जोडीला कीबोर्ड हा नक्की दिसतो. कधी कधी आपल्याला कि-बोर्ड वरील key चे कार्य माहीत नसते त्यामुळे अडचणीचा सामना करावा लागू शकतो तसेच आपण जी गोष्ट दैनंदिन जीवनामध्ये वापरत असतो तिच्याविषयीं आपल्याला माहिती हि असलीच पाहिजे. त्यामुळे या लेखात आपण कीबोर्ड विषयी संपूर्ण माहिती जाणून घेणार आहोत.

कीबोर्ड शिवाय संगणकाचा उपयोग करणे खूपच अवघड आहे.कीबोर्ड वरील विविध keys मुळे संगणक कार्य करतो. कीबोर्ड वर प्रत्येक key चे वेगवेगळे कार्य असते आणि त्यामुळे संगणक हा कार्यान्वित होत असतो. एक वेळेस mouse शिवाय आपण संगणकाचा उपयोग करू शकतो पण आपण कीबोर्ड शिवाय संगणकाचा उपयोग करूच शकत नाही.

कीबोर्ड keys चे विविध प्रकार पडतात तसेच कीबोर्डचा इतिहास देखील खूप मनोरंजक आहे तो आपण पुढे जाणून घेणार आहोत. कीबोर्डचे देखील खूप सारे प्रकार आहेत त्यामध्ये मुख्यता पीसी आणि मोबाईल वरचा टच स्क्रीन कीबोर्ड मुख्य आहे. कीबोर्ड हे primary input प्रकारचे संगणकाचे उपकरण आहे . कीबोर्ड हा नंबर तसेच अक्षरे आणि विविध चिन्हांचा बनलेला असतो

अनुक्रमणिका ↕

कीबोर्ड काय आहे |keyboard information in marathi 

 कीबोर्डला संगणकाचे primary इनपुट उपकरण म्हणून संबोधले जाते. कीबोर्ड चा मराठी अर्थ होतो कुंजीफलक. कीबोर्ड हे इलेक्ट्रिक टाइपरायटर सारखेच असते त्याच्यावरती टाइपरायटर सारखेच बटणे असतात. बटन वरती वेगवेगळे चिन्ह, अक्षर आणि अंक कोरलेले असतात.

 आपण ज्या बटनावर ज्या चिन्हावर किंवा अंक, अक्षरावर क्लिक करतो ते चिन्ह संगणकामध्ये दाखवले जाते. काही विशिष्ट संगणकाच्या कीज चा उपयोग हा कॉम्प्युटर कमांड म्हणून देखील केला जातो.

 कीबोर्ड हे संगणकाचे हार्डवेअर उपकरण आहे ज्याचा उपयोग संगणकाच्या मॉनिटर वर वेगवेगळे अक्षरे, अंक तसेच चिन्ह दर्शवण्यासाठी होतो. कीबोर्ड च्या मदतीने संगणकाच्या काही विशिष्ट क्रिया देखील पार पाडल्या जातात.

उदाहरणार्थ – आपण जर आपल्याला कॉम्प्युटर वर सर्व  text कॉपी करायचा असेल तर आपण CTRL+A या key चा वापर करतो.

 आपण हे देखील जाणून घेतले पाहिजे की संगणकाच्या विविध keys उपयोग विविध वेगवेगळ्या  सॉफ्टवेअरमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारे होऊ शकतो.

उदाहरणार्थ –  Ctrl + 0 चा वापर जर photoshop cc मध्ये केला तर फोटोची width ही screen ला फिट होते

 कीबोर्ड चा इतिहास

 कोणत्याही गोष्टीचा इतिहास माहीत झाला की आपल्याला त्याविषयी संपूर्ण कल्पना येते. अशाच प्रकारे आपण कीबोर्ड विषयी संपूर्ण माहिती जाणून घेणार आहोत व त्यासाठी कीबोर्ड चा इतिहास जाणून घेणे गरजेचे आहे. कीबोर्ड चा इतिहास हा खूप मनोरंजक राहिला आहे आणि सविस्तर याविषयी माहिती पुढे दिली गेलेली आहे 

 सन 1950 ते 1970 च्या दरम्यान टाईपरायटर चा वापर हा मोठ्या प्रमाणात होत होता त्या काळात कॉम्प्युटर हे जास्त प्रमाणात प्रचलित नव्हते तो काळ हा कॉम्प्युटरच्या उदयाचा काळ होता.

सन 1946 मध्ये ENIAC या पहिल्या संगणकाची स्‍थापना झाली. त्या संगणकांमध्ये टेली टाईप चा कीबोर्ड उपयोगात येत होता. हा संगणक कार्ड punch मशीन प्रमाणे कार्ड पंच करायचा आणि नंतर ते कार्ड कार्डरीडर च्या सहाय्याने वाचले जायचे.

 सन 1948 मध्ये BINSC कॉम्प्युटर ची स्थापना झाली. या संगणकमध्ये electromagnetically controlled टेली टाइप कीबोर्ड चा उपयोग केला गेला होता.

1964 मध्ये MULTICS संगणकाची स्थापना झाली. या संगणकाची निर्मिती Bell Labs आणि MIT यांनी मिळून केली. या संगणकाचे वैशिष्ट्य हे होते की या संगणकाचा कीबोर्ड इलेक्ट्रिक टाईप चा आणि VDI (Virtual Desktop Infrastructure )वर अवलंबित होता. म्हणजेच कीबोर्ड वरचे टाईप केले जात होते ते डायरेक्ट संगणकाच्या स्क्रीनवर दिसत होते त्यापूर्वी असे होत नव्हते.

 सन 1970 मध्ये पहिला कीबोर्ड विकला गेला. या कीबोर्डच्या विक्रीचे मुख्य केंद्र स्थान हे सॉफ्टवेअर इंजिनियर आणि प्रोग्रामर हे होते .

पहिला विकला गेलेला कीबोर्ड

सण 1970 IMSAI संगणक मध्ये कीबोर्ड ऐवजी front पॅनल स्विचेस चा उपयोग केला गेला.

 सन 1986 मध्ये आयबीएम कंपनीने एम कीबोर्ड ची स्थापना केली.

 आजच्या घडीला किबोर्ड संदर्भात तंत्रज्ञान खूपच पुढे गेले आहेत आज काल लेझर कीबोर्ड, जेलीफिष कीबोर्ड, optimus कीबोर्ड अशा प्रकारचे अत्यंत प्रगत तंत्रज्ञानाचे कीबोर्ड निर्माण केले गेलेले आहेत. कीबोर्डच्या लेआउट मध्ये देखील खूप बदल झालेले आहे. आजकाल QWERTY लेआऊट च्या कीबोर्ड चा सर्वत्र बोलबाला आहे.

 कीबोर्ड चे प्रकार » types of keyboard in Marathi 

 लेआउट, साइज आणि structure च्या आधारे कीबोर्ड चे प्रकार पड़तात त्यातील काही महत्त्वाचे प्रकार पुढील प्रमाने

  •  मल्टीमीडिया कीबोर्ड
  •  मैकेनिकल कीबोर्ड
  •  वायरलेस कीबोर्ड
  •  वर्चुअल कीबोर्ड
  •  यूएसबी कीबोर्ड
  •  Ergomic कीबोर्ड
  • QWERTY कीबोर्ड
  •  गेमिंग कीबोर्ड
  • Chicklet कीबोर्ड
  •  मेंब्रेन कीबोर्ड
  • Thumb कीबोर्ड
  •  Flexible कीबोर्ड
  • Laptop sized कीबोर्ड
  • Backlit कीबोर्ड
  •  मैजिक कीबोर्ड
  •  ब्लूटूथ कीबोर्ड 
  • Chorded कीबोर्ड 

अशा प्रकारे कीबोर्ड चे एकूण 17 प्रकार पडतात. यामध्ये प्रत्येक प्रकाराची वेगवेगळी विशेषता आहे जसे गेमिंग प्रकारचा कीबोर्ड हा game खेळण्यासाठी वापरला जातो तर वायरलेस प्रकारचा की-बोर्ड हा बिना कोणत्याही वायरच्या कनेक्शनचे संगणकाबरोबर कार्य करत असतो.

 कीबोर्ड लेआउट ची माहिती

 कीबोर्ड लेआउट म्हणजे भौतिक, दृष्टीक किंवा कार्यान्वित   पद्धतीने कीबोर्ड वरील keys ची केलेली मांडणी. कि-बोर्ड वरील keys ची मांडणी हीच किबोर्ड रचना ठरवत असते 

किबोर्ड लेआऊट चे विविध प्रकार पडतात ते पुढीलप्रमाणे

  1. QWERTY लेआऊट –

 दुनिया भरात प्रसिद्ध आणि बहुतेक आधुनिक संगणकात उपयोगी होणारा कीबोर्डचा लेआउट.

 या लेआउट चे काही प्रकार

  • QWERTY
  • QWERTZ
  • AZERTY
  • QZERTY
  • कीबोर्ड चे प्रकार

    2. Non QWERTY लेआऊट

     ज्या कीबोर्डच्या लेआउट मध्ये QWERTY लेआउट चा उपयोग हा keys च्या मांडणीसाठी होत नाही त्या प्रकारच्या कीबोर्ड ला non QWERTY keyboard म्हणतात 

     या लेआउट चे काही उदाहरणे –

  • Dvork
  • Colemak
  • Workman
  •  जगातील विविध देशांनी त्यांच्या त्यांच्या पद्धतीने कीबोर्ड लेआउट अशी रचना केलेली आहे परंतु जगात सर्वमान्य व सर्व प्रसिद्ध अशी QWERTY’ Layout आहे. आजच्या आधुनिक संगणकाच्या कीबोर्ड मध्ये देखील हाच लेआऊट आढळतो.

     कि-बोर्ड वरील सर्व बटनांची माहिती आणि उपयोग | keys of keyboard information in marathi

     संगणकाच्या की-बोर्डवर सरासरी 104 बटणे असतात परंतु निर्मितीच्या आणि ऑपरेटिंग सिस्टीमच्या आधार घेतला तर साधारणतः 100(+-) बटणे असतात यामध्ये प्रत्येक बटनाचे कार्य हे वेगवेगळे असते. काही बटणे हे टायपिंग साठी वापरले जातात तर काही बटणे हे विशिष्ट कमांड पास करण्यासाठी वापरले जातात.

     कि-बोर्ड वरील बटनांचे त्यांच्या कार्यानुसार एकूण 6 प्रकार पडतात ते पुढीलप्रमाणे

    •  Function keys 
    • Typing keys
    •  Control keys
    •  Navigation keys
    •  Indicator keys
    •  Numeric keys

     Function keys –

     Function keys या कीबोर्डच्या सर्वात वरच्या भागात आढळतात function keys वरती F1 ते F12 पर्यंत अंक अक्षर कोरलेले असतात. या मध्ये F चा अर्थ होतो Function या keys चे वेगवेगळे कार्य असते. या function keys बरोबर काही विशिष्ट keys चा उपयोग केला तर या keys command देण्याचे काम करतात.

    Function keys vishai mahiti

    Function keys विषयी अधिक जाणून घ्या

    Typing keys-

    या keys सर्वात जास्त वापरात येणाऱ्या keys आहेत. कारण typing keys चा उपयोग विविध अक्षर, नंबर, symbol आणि punctuation type करण्यासाठी होतो. यामध्ये Alphabetical आणि Numerical keys(नंबर ) असतात ज्यांना आपण एकत्रितपणे Alphanumeric keys असे संबोधतो. आपण जेव्हा टायपिंग ची practice करतो तेव्हा पण याच keys चा उपयोग होतो.

    Typing keys mahiti

    टायपिंग keys मधी विविध महत्वाच्या keys –

    Tab key-

     या key चा उपयोग दोन अक्षरांमध्ये space देण्यासाठी होतो. तसेच विविध संगणक shortcut मध्ये या key चा उपयोग होतो. संपूर्ण की-बोर्डवर या Key चे स्थान एकदाच कीबोर्ड च्या डाव्या बाजूला आढळते.

     Caps key-

     या key चा उपयोग select केलेलेे सर्व अक्षरे Uppercase किंवा Lowercase करण्यासाठी होतो.

    Uppercase – A, B, C, D, E….

    Lowercase – a, b, c, d, e….

    Shift key-

    Shift key चा उपयोग shift+ Alphabet म्हणजे जे अक्षर shift बरोबर टाईप करू ते uppercase किंवा Lowercase करण्यासाठी होतो. संपूर्ण कीबोर्ड वर 2 Shift key आढळतात. जर उजव्या हाताने swift key दाबली तर डाव्या हाताने Alphabet दाबावे लागते ज्याने ते Uppercase होईल. आणि जर डाव्या हाताने Swift key दाबली तर उजव्या हाताने Alphabet दाबावे ज्याने त्याच्या Case मध्ये बदल होईल. 

    Space key-

     ही Key संगणकावरील सर्वात मोठे बटन असते. या key चा उपयोग cursor ला एक space पुढे सरकण्यासाठी होतो.

    Enter key-

    या key च्या उपयोगाने text मध्ये पुढच्या लाईनवर जाता येते.हि key हि ok बटन चे देखील कार्य करते.

    Backspace key-

    या key चा उपयोग एक अक्षर delete करण्यासाठी होतो.

    Control keys-

     जसे की या Keys चे नाव दर्शवत आहे की या key चा उपयोग विविध function control करण्यासाठी होतो, हि key एकटी किंवा इतर key बरोबर विशिष्ट उद्दिष्टासाठी वापरली जाते.

     सर्वात जास्त वापरल्या जाणाऱ्या Control keys आहेत Ctrl, Alt, Windows, Esc आणि इतर महत्त्वाच्या keys आहेत Menu, Scroll, Pause, Break, PrtScr आणि इतर इत्यादी.

    Control keys vishai mahiti in marathi

     काही महत्त्वाच्या Control keys

    Esc-

    या key चा उपयोग चालू कार्य बंद करण्यासाठी होतो. यामध्ये ESC चा full form होतो Escape म्हणून या key चे पूर्ण नाव काय आहे Escape key.

    Ctrl-

    या key चा उपयोग विविध shortcut तयार करण्यासाठी होतो उदाहरणार्थ Ctrl+C ==Copy

    Windows key-

     याचा उपयोग हा start menu उघडण्यासाठी होतो

    PrtScr key-

     या बटणाचा उपयोग Screen चा फोटो घेण्यासाठी होतो त्यालाच आपण screenshot असे म्हणतो.

    Navigation keys-

    या keys चा उपयोग विविध गोष्टींचे संचालन करण्यासाठी होतो. जसे की Pointer एका ठिकाणाहुन दुसर्‍या ठिकाणी हलवणे. Webpage खाली वर घेणे. Navigation keys मध्ये काही महत्त्वाच्या keys असतात जे mouse ते पण कार्य करतात

    Navigation keys Kay aahet

     Navigation keys मध्ये येतात Arrow key, home key , end key, insert key, page up key, page down key , delete key आपण पुढे जाणून घेणार आहोत महत्त्वाच्या navigation keys आणि त्यांचा उपयोग.

    काही महत्वाच्या Navigation keys आणि त्यांचा उपयोग 

     Arrow keys –

     Arrow keys चा उपयोग हा cursor एका ठिकाणावरून दुसऱ्या ठिकाणी नेण्यासाठी होतो. यामध्ये एकूण 4 key असतात ज्या आहेत Arrow up, Arrow down, Arrow right, Arrow left. या keys चे विविध software आणि game मध्ये वेगवेगळे function असते.

    Home key –

     कधीकधी आपल्याला एखाद्या दस्तावेजाच्या एकदम सुरुवातीला द्यायचे असते किंवा एखाद्या Webpage च्या एकदम सुरुवातीला यायचे असते तेव्हा ही Key महत्त्वाचे कार्य करते या Key च्या मदतीने आपण एखाद्या दस्तऐवजाच्या किंवा वेबपेजच्या सुरुवातीला येऊ शकतो.

    End key-

    या key च्या उपयोगाने एखाद्या दस्तावेजाच्या किंवा Webpage च्या एकदम शेवटी जाता येते.

    Insert key-

    या key चा उपयोग एखाद्या दस्तऐवजाचा मध्ये insert mode ला On करण्यासाठी होतो.

    Delete key –

    या key चा उपयोग हा एखादा select केलेला folder, file किंवा select केलेला text ला डिलिट करण्यासाठी होतो.

    Page up key-

    एखादा webpage किंवा documents मध्ये scroll करून वरच्या बाजूला जाण्यासाठी Page up key चा उपयोग करतात.

    Page down key –

    एखादा webpage किंवा documents मध्ये scroll करून खालच्या बाजूला जाण्यासाठी Page down key चा उपयोग करतात.

     Indicator keys-

    संगणक मध्ये 3 प्रकारच्या indicator keys असतात ज्यांचा उपयोग विविध उपयोगी कार्य करण्यासाठी होतो. या keys चा उपयोग केला तर function keys चा उपयोग numeric key म्हणून करतात.या keys मध्ये येतात Num lock, scroll lock, Caps lock key, ज्यांचा उपयोग विशिष्ट कार्यासाठी होतो.

    indicator keys vishai mahiti

    Indicator key विषयी महत्त्वपूर्ण माहिती पुढीलप्रमाणे –

    Num lock key-

    या key च्या उपयोगाने Numeric key On होतात आणि Function keys चे रूपांतर Numeric keys मध्ये होते.

    Scroll key-

    कोणत्याही कीबोर्ड चे scroll behavior जाणून घेण्यासाठी या keys चा उपयोग होतो.

    Caps key-

    या key च्या उपयोगामुळे select केलेले सर्व अक्षरे कॅपिटल होतात.

    Numeric keys –

     आपल्या कीबोर्डच्या उजव्या बाजुला काही नंबर दिसतात तसेच +  –  *  % चे चिन्ह देखील दिसत असतात. या सर्वांना एकत्रितपणे Numeric keys असे संबोधले जाते.

    Numeric keys kay aahe

     या keys चा उपयोग calculator मध्ये तसेच विविध ठिकाणी नंबर ची value टाकण्यासाठी होतो. काही विशिष्ट command मध्ये देखील या keys चा उपयोग होतो.

     कीबोर्ड कसे काम करतो | working of keyboard information in marathi

     कीबोर्डची रचना ही एखाद्या छोट्या संगणका प्रमाणेच असते तिच्यामध्ये एक प्रोसेसर असतो आणि सर्किट तयार केलेले असते.  परंतु यामध्ये सर्वात मोठा भाग हा key matrix चा असतो.

    Key matrix म्हणजेच असे circuit जे key दाबल्यावर पूर्ण होते. या key या mechanical keys असतात  या key दाबल्यावर जिथे cursor आहे तिथे या key कार्य करतात. अधिक चांगल्या पद्धतीने जाणून घेण्यासाठी तुम्ही हे बघा -=

    कीबोर्ड कसे काम करतो

    अशा प्रकारे कीबोर्ड हे सर्किट पूर्ण करून सिग्नल पाठवण्याचे काम करतात आणि ते सिग्नल संगणकाला भेटले की आपण म्हणतो हे किबोर्ड चांगले काम करत आहे आणि जर सिग्नल मध्ये काही अडथळा निर्माण झाला तर आपण म्हणतो की हा किबोर्ड खराब झाला आहे.

     संगणकाला कीबोर्ड कसा जोडावा | how to connect keyboard to the computer in Marathi

     आपण कीबोर्ड विषयी खूप सारी माहिती बघितले कीबोर्ड काय आहे ते बघितले, कीबोर्ड चा इतिहास बघितला,कीबोर्ड चे विविध प्रकार बघितले तसेच कीबोर्डवरील keys काय आहेत हे देखील बघितले परंतु जर आपल्याला कीबोर्ड संगणकाला कसा जोडायचा हेच माहित नसेल तर वरील ज्ञानाचा काहीच उपयोग होणार नाही. त्यामुळे कीबोर्ड संगणकाला जोडण्यासाठी पुढील steps अवलंबाव्यात

    1. Keyboard port विषयी माहिती घ्या –

    जर आपण कीबोर्ड बघितला तर आपल्याला दिसेल की कीबोर्डला एक वायर जोडलेली असते  आता त्या wire चे एक टोक कीबोर्ड ला जोडलेले असते आणि एक टोक मोकळे असते. मोकळे टोकाच्या बाजूला पहिले आपल्याला समजते की या कीबोर्डचा port कोणता आहे. दोन प्रकारचे पोर्ट असतात PS2 port आणि usb port. खालील चित्रावरून तुम्हाला स्पष्ट कल्पना येईल.

    कीबोर्ड port विषयी माहिती

    आता तुम्हाला कल्पना आली असेल कि तुमच्या कीबोर्डचा port कोणत्या प्रकारचा आहे. 

    कीबोर्ड port संगणकाच्या  port ला जोडा –

     जसे की बोर्ड ला Port असते तसेच संगणकाच्या CPU ला देखील port उपलब्ध असते आणि त्यामध्ये देखील USB. आणि PS2 प्रकारचे port आढळते. तेव्हा तुमच्या कीबोर्ड चा port आवश्यक असलेल्या CPU port ला जोडा आणि संगणकाला कीबोर्ड जोडून संगणकाचा, लॅपटॉप आणि मीनि संगणक (Raspberry pi 4) आनंद घ्या.

     कम्प्युटर कीबोर्ड च्या विशेषता | features of computer keyboard in marathi

    Port and interference –

     कीबोर्ड मध्ये यूएसबी आणि PS2 प्रकारचा port वरून कीबोर्ड चा प्रकार ठरतो आणि याची संगणकाबरोबर सोपी जोडणी याला विशिष्ट महत्त्व प्राप्त करून देते. कीबोर्ड विविध प्रकारे संगणकाला जोडला जाऊ शकतो जसे की bluetooth च्या मदतीने wireless. 

    Hotkey and media key –

     कि-बोर्ड वरील बटनांचा वापर करून आपण आवाजाची मर्यादा ठरवू शकतो तसेच विविध व्हिडिओ देखील कंट्रोल करू शकतो आणि इतर देखील कार्य कि-बोर्ड च्या मदतीने सोपे झाले आहे. जर आपल्याला टायपिंगचे स्पीड कमी असेल तर आपण विविध शॉर्टकट चा उपयोग करून आपले काम fast करू शकतो.

    आकार –

     काळानुसार संगणकाच्या की-बोर्ड च्या आकारांमध्ये खूप बदल झाला आहे जो कीबोर्ड आधी खूप मोठ्या आकारांमध्ये उपलब्ध होतात तोच आता एकदम छोट्या आकारात आणि व्यवस्थितपणे मांडणी केलेला आहे. व्यवस्थित आकार कामांमध्ये गती प्रदान करतो.

    Layout –

     कीबोर्ड मध्ये मुख्यतः QWERTY प्रकारचा लेआउट आढळतो जो कि टायपिंग speed साठी प्रसिद्ध आहे. आणि या layout मध्ये हातांच्या जवळपास सर्व बोटंचा उपयोग करून टायपिंग करता येते.

    कीबोर्ड शॉर्टकट कीज

    जेव्हा आपण संगणकाचा उपयोग करत असतो तेव्हा आपल्याला जलद गतीने कार्य करण्यासाठी कीबोर्ड शोर्टकट कीज माहित असणे गरजेचे असते त्यामुळेच आपण कीबोर्ड शॉर्टकट्स कीज विषयी माहिती जाणून घेऊया –

    शॉर्टकट्स की उपयोग
    Ctrl + P डॉक्युमेंट पेज ची प्रिंट काढणे
    Ctrl + C कॉपी करण्यासाठी
    Ctrl + V पेस्ट करण्यासाठी
    Ctrl + X सिलेक्ट केलेला मजकुर कट करण्यासाठी
    Ctrl + S डॉक्युमेंट सेव्ह करणे
    Ctrl + B सिलेक्ट केलेला टेस्ट बोल्ड करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + B सिलेक्ट केलेला टेस्ट बोल्ड करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + I सिलेक्ट केलेला टेस्ट इटालिक करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + U सिलेक्ट केलेला टेस्ट underline करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + F ओपन केलेल्या फाईल किंवा विंडोमध्ये उपयुक्त माहिती शोधण्यासाठी
    Ctrl + Z शेवट केलेला बदल Undo करण्यासाठी
    Ctrl + Y शेवट केलेला बदल Redo करण्यासाठी
    Ctrl + k सिलेक्ट केलेल्या टेक्स्ट ला हायपरलिंक करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + A सर्व मजकूर एकाच वेळेस सिलेक्ट करण्यासाठी उपयुक्त
    Alt + Tab ओपन असलेल्या टॅब मध्ये स्विच करण्यासाठी
    Ctrl + B सिलेक्ट केलेला टेस्ट बोल्ड करण्यासाठी उपयुक्त
    Alt + F4 ओपन ॲप बंद करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + H उपयुक्त माहितीचा शोध घेऊन ती माहिती रिप्लेस करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + N नवीन विंडो उघडण्यासाठी
    Win + L लॉक स्क्रीन साठी
    Ctrl + माऊस चे स्क्रोलिंग व्हिल झूम इन आणि झूम आऊट साठी
    Win + C Cortana उघडण्यासाठी
    Win + I सेटिंग उघडण्यासाठी
    Win + S विंडोज साठी शोध उपयुक्त
    Ctrl + end डॉक्युमेंट च्या तळाशी जाण्यासाठी
    F2 select केलेले items ला रीनेम करण्यासाठी
    Shift + Del फाइल्स ला कायमस्वरूपी डिलीट करण्यासाठी
    Ctrl + G वेगवेगळ्या items चा संच करण्यासाठी उपयुक्त
    Ctrl + Escape Start menu उघडण्यासाठी
    Ctrl + O वेब पेज किंवा फाईल डायलॉग बॉक्स उघडण्यासाठी
    Win + R रन बॉक्स उघडण्यासाठी
    F5 उघडलेली विंडो रिफ्रेश करण्यासाठी
    Alt + Enter सिलेक्ट केलेल्या item च्या प्रॉपर्टीज बघण्यासाठी
    Ctrl + Home डॉक्युमेंट च्या सुरुवातीला जाण्यासाठी
    Ctrl + Alt + Del Reboot किंवा विंडोज डिव्हाईस मॅनेजर साठी

     कीबोर्ड चे फायदे-

    1.जर तुम्ही data entry चे कार्य करत असाल तर योग्य कीबोर्ड च्या मदतीने तुम्ही तुमच्या कामात गती प्रदान करू शकतात . 

    2.विविध कीबोर्ड Shortcut च्या मदतीने मोठे जटील कामे सोपी झाली आहेत.

    3.कि-बोर्ड वरील विविध विशिष्ट बटनांचा उपयोग आपण विविध विशिष्ट ठिकाणी करू शकतो आणि आपले काम सोपे करू शकतो.

    4.Keyboard ची किंमत कमी असते आणि कीबोर्ड ची देखभाल करणे खूप सोपे आहे.

    Read more

    Function keys (F1 – F12) काय आहेत | Function keys चा उपयोग

     आपण कायमच कीबोर्ड बघत आलेलो आहे आणि त्यामध्ये  वरती वरच्या बाजूला F1 to F12 keys असतात. आपल्या मनात हा प्रश्न पडणे स्वाभाविक आहे की या बटनांचा उपयोग काय आहे?, function keys काय आहे? यांचा संगणकातील उपयोग काय आहे?इत्यादी.  आपण जे F1-F12 keys बघत असतो त्यांना म्हणतात Function keys. जर शब्दशः अर्थ काढला तर याचा अर्थ … Read more

    वेब काय आहे | what is www in Marathi

    आपण सर्वानी internet चा अनुभव घेतला असेल तसेच आपण सर्वांनी वेब विषयी ऐकलेलं असते आणि आपल्या मनात हे कुतूहल देखील असते कि वेब हे नेमके काय आहे. आपण या लेखात वेब विषयी संपूर्ण माहिती घेणार आहोत आणि त्यामुळे आपल्याला आज नंतर वेब काय आहे हा प्रश्न सतावणार नाही. तर internet चे मुख्यतः दोन प्रकार असतात … Read more

    संगणकाच्या विविध भागांची नावे | उपयोग

     संगणक हा विविध भागांचा बनलेला असतो त्यामध्ये काही भाग आपल्याला उघड्या डोळ्यांनी दिसतात तर काही भाग हे दिसत नाहीत काही भाग संगणकाचा सीपीयू मध्ये असतात त्यामुळे ते आपल्याला दिसून येत नाहीत तर काही भागांचा उपयोग हा विशिष्ट कार्यासाठी केला जातो त्यामुळे आपण कधी कधी त्या भागांचा उपयोग करत नाही.या लेखामध्ये आपण संगणकाच्या सर्व भागांची नावे आणि उपयोग जाणून घेणार आहोत.

     संगणकाचा प्रत्येक भाग हा वैशिष्ट्यपूर्ण आहे आणि त्याचा उपयोग देखील वेगवेगळा आहे. संगणकाच्या भागांना आपण हाताने स्पर्श करू शकतो त्यांना Hardware असे म्हटले जाते तसेच ज्या भागांना आपण हातांनी स्पर्श करू शकत नाही त्या भागांना software असे म्हटले जाते.

    असे म्हटले जाते की गरज ही शोधाची जननी आहे त्यामुळे संगणकाचे विविध भाग हे आजही नवनवीन पद्धतीने develop होत आहेत अशा अत्याधुनिक तंत्रज्ञानाचे देखील आपण ज्ञान प्राप्त करणार आहोत.

    या लेखामध्ये आपण जाणून घेणार आहोत संगणकाच्या विविध भागांची नावे आणि त्यांचा उपयोग तसेच आपण हे देखील जाणून घेऊ की त्याबाबत रोचक इतिहास काय आहे आणि त्याच्या ऐतिहासिक पार्श्वभूमीचा देखील आपण अभ्यास करू. हा लेख वाचल्यानंतर तुम्ही संगणकाच्या आजच्या आधुनिक तंत्रज्ञानाविषयी अवगत व्हाल आणि संगणकाच्या भागांची नावे , विविध नवीन तंत्रज्ञानाविषयी तुम्हाला माहिती मिळेल.

    संगणकाच्या सर्व भागांची नावे

    संगणक हा मुख्यतः तीन भागांचा बनलेला असतो ज्यामध्ये येतात input device, output device, आणि storage device. Input device हे संगणकाच्या बाहेरील क्रिया संगणकामध्ये दाखवतात. Output device ह्यांचा उपयोग संगणकामध्ये होणाऱ्या घडामोडी मानवाला बघता याव्यात यासाठी होतो जसे की युट्युब बघणे, photo बघणे, इंटरनेटचा उपयोग करणे इत्यादी आणि storage device चा उपयोग माहितीची साठवणूक करण्यासाठी होतो.

    Table of content ↕

     संगणकाच्या भागांचे तीन गटात रूपांतर होते ते पुढील प्रमाणे-

    •  Input devices

    •  Output devices

    •  Storage devices

    Input devices विषयी सविस्तर माहिती आणि उपयोग –

    Input devices हे संगणकाचे असे भाग असतात ज्याद्वारे उपभोक्ता  संगणकाकडे data, माहिती किंवा controlled सिग्नल संगणकाकडे पाठवतात आणि संगणकाचा CPU आलेल्या माहितीचे किंवा संदेशाचे रूपांतर उपभोक्त्याला आवश्यक असलेल्या माहिती किंवा संदेशामध्ये करून देतो.

    Input devices द्वारे आपण संगणकाचे सर्व कार्य करू शकतो. Input devices मानवी दुनियेला संगणकाच्या दुनियेशी जोडतात. यामध्ये मानव संगणकाला सूचना देतो आणि संगणक या सूचनांचे पालन करून आपल्याला आवश्यक असलेल्या परिणामांमध्ये त्याचे रुपांतर करतो याचे सर्वात चांगले उदाहरण आहे  कीबोर्ड.

    Web story 

     विविध महत्त्वाच्या  input devices ची नावे पुढीलप्रमाणे

    1. कीबोर्ड / कुंजीफलक विषयी माहिती 

     संगणकामध्ये कीबोर्ड आहे मुख्य Input device आहे. किबोर्डवर साधारणता 104 key असतात परंतु निर्माता च्या आधारावर आणि Operating system आधारावर आपण असे म्हणू शकतो की संगणकाच्या कीबोर्ड वर 100(+-) बटणे असतात.

    कीबोर्ड विषयी माहिती

     कीबोर्ड वरील Keys चे मुख्य पाच प्रकार पडतात जे आहेत Function key,  typing key, control key, navigation key, indicator key, numerical key. या सर्व key चे प्रकार त्यांच्या कार्यावरून पडलेले आहेत

     कीबोर्ड विषयी अधिक जाणून घ्या-

    [Imp] कीबोर्ड विषयी संपूर्ण माहिती | उपयोग | इतिहास | जोडणी

     कि-बोर्ड वरील Function keys विषयी संपूर्ण माहिती 

    2. Mouse –

     माऊस चा शोध Douglas C. Engelbart यांनी सन 1963 मध्ये लावला. हा शोध त्यांनी Stanford University मध्ये लावला.

    Mouse हा एक लोकप्रिय तळहातात सहजपणे बसणारा मुख्य Input device आहे. माऊस मध्ये खालच्या बाजूला एक Round ball असतो ज्याच्या द्वारे माऊस होणारी हालचाल केंद्रीत करतो आणि आवश्यक असलेले संदेश संगणकाकडे पाठवतो त्यामुळे संगणकाच्या स्क्रीनवर Cursor च्या जागेमध्ये बदल होतो. माणूस हा शक्यतो सपाट भागावर वापरला जातो.

    कंप्यूटर माउस विषयी माहिती

    माऊस मध्ये जास्त करून दोन बटन असतात आणि या दोन बटन च्या मध्ये एक Wheel असते. यामध्ये डावे बटण हे Select करण्यासाठी असते व उजव्या बटनावर click केल्यावर Select केलेल्या घटकाचा मेनूबार उघडतो. मधल्या wheel च्या आधारे आपण संगणकाच्या स्क्रीनवर खाली वर scroll करू शकतो.

    Mouse चे प्रकार-

    1. Mechanical Mouse

    2. Optical mouse

    3. Cordless or wireless mouse

    4. Trackball Mouse

    3. scanner-

     Scanner हे photocopy machine प्रमाणे असते. Scanner चा शोध Ray Kurzweil यांनी सन 1957 मध्ये लावला. याचा उपयोग  तेव्हा केला जातो जेव्हा काही papercopy चे रूपांतर आपल्याला डिजिटल format मध्ये करायचे असते किंवा खूप काळासाठी papercopy चे जतन करून  त्याचा भविष्यात उपयोग करायचा असतो.

    स्कॅनर विषयी माहिती

    Scanner हे खूप मूलभूत तत्वावर चालते यामध्ये फोटो केव्हा text हा input च्या स्वरूपात घेतला जातो आणि त्यावर प्रक्रिया करून digital format मध्ये output च्या स्वरूपात जतन केला जातो.

    Scanner चे काही प्रकार पुढीलप्रमाणे –

    1. Flat bed scanner 

    2. Hand held scanner 

    3. Sheetfed scanner 

    4. Drum scanner

    5. Photo scanner.

    4. Joystick

     हे देखील एक pointing उपकरण आहे जसे की माऊस आहे. Joystick चा शोध C B Miric यांनी U.S.Naval research laboratory मध्ये लावला. याचा उपयोग Cursor ला 4 दिशा मध्ये फिरवण्यासाठी होतो. यामध्ये दोन  Spherical ball असतात एक ball हा socket मध्ये असतो तर दुसरा stick च्या सहाय्याने वरती असतो जो आपल्याला दिसतो.

    जॉयस्टिक विषयी माहिती

     Joystick चेेेेेेेेेे खूप सारे प्रकार पडतात जसे की displacement joystick, finger operated joystick,  hand operated joystick, isometric joystick इत्यादी. Joystick चा उपयोग मुख्यतः संगणकामध्ये विविध डिझाइन्स करण्यासाठी होतो

    5. Lightpen

     हे एक इनपुट डिवाइस आहे हे स्क्रीन वर Pointer चे कार्य करते. याचा शोध Ben Gurley यांनी लावला. याचा उपयोग मुख्यतः स्क्रीन वर काही  Text/ इतर माहिती highlights करण्यासाठी होतो तसेच चित्र काढण्यासाठी होतो. या pen मध्ये फोटो सेल असतात आणि ऑप्टिकल सिस्टिम देखील एका छोट्याशा ग्रुपमध्ये असते 

    लाईट पेन काय आहे

    जेव्हा हा पेन स्क्रीनवर चालवला जातो तेव्हा त्यामध्येेेे फोटो सेल हे स्क्रीन बरोबर Interact करतात आणि त्यानुसार संगणकाच्या स्क्रीनवर विविध क्रिया घडतात. या lightpen चा उपयोग LCD उपकरण बरोबर होऊ शकत नाही त्यामुळे हे आज काल कालबाह्य होत आहेत .

    6. Microphone –

     जगामध्ये पहिल्या microphone ची नोंद Alexander Graham Bell यांच्या नावे 1876 मध्ये झाली. मायक्रोफोन मध्ये आवाज इनपुट च्या स्वरूपात घेतला जातो आणि त्या आवाजाचे रूपांतर सिग्नल मध्ये करून ते सिग्नल्स सीपीयू कडे पाठवले जातात सीपीयू त्या सिग्नलचे रूपांतर डिजीटल फॉरमॅटमध्ये करून आवाज संगणकावर स्टोअर करून ठेवतो

    मायक्रोफोन काय आहे आणि त्याचा उपयोग

     मायक्रोफोन चा उपयोग विविध ठिकाणी केला जातो जसे की व्हिडिओ बनवणे, प्रेझेंटेशन, गाणे बनवणे इत्यादी ठिकाणी. मायक्रोफोन चे काही प्रकार देखील आहेत ते पुढीलप्रमाणे.

    1. Dynamic microphone

    2.Condenser microphone

    3. Ribbon microphone

    7. Magnetic ink Card Reader (MICR)-

     या उपकरणामध्ये magnetic शाई च्या मदतीने लिहिलेली अक्षरे ओळखण्यासाठी होतो. स्कॅनर ह्या मॅग्नेटिक शाईला स्कॅन करतो आणि डाटा प्रोसेस करून संगणकाकडे पाठवतो.

    MICR काय आहे

     हे उपकरण सर्वात जास्त बँक मध्ये वापरले जाते येते. हे चेकच्या च्या खालच्या बाजूला मॅग्नेटिक साईट च्या मदतीने जी अक्षरे लिहिलेली असतात ती संगणक ओळखतो आणि खुप सारे चेक विषयी काही मिनिटात संगणकाला माहिती मिळते.

    8. Digital camera –

     डिजिटल कॅमेरा मध्ये फोटो हा इनपुट च्या स्वरूपात घेतला जातो आणि त्यावर प्रक्रिया करून तो संगणकामध्ये साठवला जातो. संगणकामध्ये त्यावर विविध प्रक्रिया केल्या जातात ज्यासाठी विविध सॉफ्टवेअरचा वापर केला जातो.

    डिजिटल कॅमेरा विषयी माहिती

     हा कॅमेरा पारंपारिक कॅमेरा पेक्षा खूप वेगळा आहे हा कॅमेरा संगणकाला/ मेमरी कार्डला जोडलेला असतो परंतु पारंपरिक कॅमेरा मध्ये film चा उपयोग केला जात होता. यामध्ये फोटो सेन्सर असतात जे फोटो चे रूपांतर डिजिटल फॉरमॅट मध्ये करण्यासाठी मदत करतात 

    9. Gesture Recognition device –

     तंत्रज्ञानाने खूप प्रगती केलेले आहे आता आपल्या शरीराच्या हालचालीवरून देखील संगणक नियंत्रित केला जाऊ शकतो याचे उत्तम उदाहरण म्हणजे  Gesture Recognition device. यामध्ये मानवाच्या हालचाली संगणकामध्ये केंद्रित केल्या जातात

    Gesture recognition device विषयी माहिती

    उदाहरणार्थ kenet या उपकरणाचा उपयोग व्हिडिओ गेम खेळण्यासाठी होतो ज्यामध्ये मानवाच्या हालचाली नुसार गेम मधील कॅरेक्टर काम करते. मोबाईल उपकारना वरील याचे सर्वात उत्तम उदाहरण म्हणजे Talking tom हा app.

    10. Webcam –

     संगणकाला डायरेक्ट जोडलेल्या कोणत्याही कॅमेऱ्याला Webcam असे संबोधले जाते वेब कॅम मध्ये फोटो हा इनपुट च्या स्वरूपात घेतला जातो त्यावर प्रक्रिया होते आणि तो संगणकांमध्ये आउटपुट च्या स्वरूपात साठवला जातो.

    वेबकॅम विषयी माहिती

     या कॅमेऱ्याचा उपयोग मुख्यता इंटरनेटवर फोटो अपलोड करण्यासाठी तसेच व्हिडिओ कॉल वर बोलण्यासाठी होतो. हा कॅमेरा डायरेक्ट संगणकाला जोडलेला असल्यामुळे यामध्ये घेतले जाणारे फोटो direct संगणकामध्ये store होतात आणि त्यामुळेेेेेेेेेेेेेे इंटरनेटवर अपलोड करण्यासाठी सोपे असतात

    11. Biometric devices-

     संगणकाद्वारे माणसाची ओळख पटण्यासाठी biometric device हे खूप उपयोगी असतात त्यामध्ये मानवाच्या शरीर रचनेनुसार मानवाची ओळख ठरते. यासाठी मानवाचे विविध शरीराचे भागांचे scanning करून माणसाची खात्री ठरवली जाते.

    बायोमेट्रिक उपकरणे संबंध माहिती

     याचे काही प्रकार देखील आहेत जसे की

    Face scanner – चेहऱ्यावरून माणूस ओळखण्यासाठी.

    Hand scanner– हातांच्या ठशांवरून माणसाची ओळख पटण्यासाठी

    Finger scanner – बोटांच्या ठशांवरून माणसाची ओळख पटण्यासाठी.

    Retina scannerडोळ्यांचे निरीक्षण करून माणूस ओळखण्यासाठी

    Voice scanner – आवाजावरून माणसाची ओळख पटण्यासाठी.

    Output devices विषयी संपूर्ण माहिती –

    Output device हे संगणकाचे hardware उपकरण आहे ज्याद्वारे माहिती ला माणसाच्या वाचण्यायोग्य बनवले जाते ही माहिती अक्षरांच्या, फोटोंच्या,  व्हिडिओच्या ,तसेच आवाजाच्या स्वरूपात असू शकते.काही Output devices हे Visual Display Unit म्हणून देखील वापरले जातात i.e. Monitor, printer, speaker इत्यादी.

     जसे इनपुट उपकरणे संगणकाला माहिती प्रदान करण्याचे काम करतात तसेच आऊटपुट उपकरणांच्या मदतीने आपण संगणकाकडून माहिती घेत असतो. आउटपुट उपकरणांचे महत्त्व असे आहे की आपण आउटपुट उपकरणे शिवाय संगणक तर वापरू शकतो पण संगणकांमध्ये काय चालू आहे हे आपल्याला समजणार नाही.

     आउटपुट प्रकरणांमध्ये खूप सारे खूप उपकरणे असतात परंतु त्यातील काही महत्त्वाचे आणि दररोज वापरात येणारे आउटपुट उपकरणा विषयी आपण माहिती घेऊ त्या आउटपुट उपकरणांची नावे पुढील प्रमाणे –

    1. Monitor

     मॉनिटर हे एक मुख्य Output उपकरण म्हणून ओळखले जाते याद्वारे माहिती आहे आपण डोळ्यांनी बघू शकतो. मॉनीटर हे खूप प्रकारचे आढळतात. मॉनिटर मध्ये वेगवेगळी size आणि resolution असते.

    मॉनिटर विषयी माहिती

     मॉनिटर हे HDMI cable किंवा VGA पोर्ट ने संगणकाशी जोडले गेलेले असतात. मॉनिटर च्या सहाय्याने आपण विविध Video बघू शकतो, संगणकामध्ये चित्र काढू शकतो, तसेच आपल्या mouse चा cursor कुठे चाललेला आहे हे पण बघू शकतो.

    मॉनिटर चे प्रकार-

    Cathod ray tube monitor –या प्रकारच्या मॉनिटर मध्ये phosphorescent dots चे रूपांतर pixels मध्ये होऊन माहिती दाखवली जाते. अशा प्रकारचे मॉनिटर जुन्या काळी वापरले जात होते आज काल हे monitor वापरले जात नाहीत.

    Flat panel monitor – या प्रकारच्या monitor मध्ये लाईट plasma मधून pass होऊन आऊटपुट देत असते 

    Monochrome monitor –

     अशा प्रकारच्या मॉनिटर मधील रंगाची फक्त एकच छटा दिसते.

    Gray scale monitor –

     यामध्ये रंगाच्या काही विशिष्ट छटा दिसतात हे मॉनिटर मुख्यता handy computer मध्ये वापरले जातात.

    Colour monitor –

     आज-काल आधुनिक मॉनिटर म्हणून याकडे बघितले जाते त्यामध्ये रंगाच्या सहा ते सहा लाख छटा दिसतात.

    2. प्रिंटर

     संगणकामध्ये जेव्हा एखाद्या फोटोचे किंवा एखाद्या दस्तऐवजाची सॉफ्ट कॉपी मधून हार्ड कॉपी करायची असेल तेव्हा प्रिंटर चा उपयोग केला जातो. यामध्ये संगणकाकडून प्रिंटरला माहिती पाठवली जाते आणि प्रिंटर Physically पेपर वर print करण्याचे काम करतो.

    प्रिंटर विषयी माहिती

     प्रिंटर च्या कार्यप्रणाली नुसार प्रिंटर चे तीन मुख्य प्रकार पडतात ते पुढीलप्रमाणे –

    1. Ink jet printer –

     यामध्ये प्रिंट काढण्यासाठी उपयुक्त असलेले शाई छोट्या-छोट्या टिंबांचा स्वरूपात पडते आणि प्रिंट चे काम करते.

    2. Laser printer –

     यामध्ये toner ड्रम हा मॅग्नेटाइट pigment वरून पाठवला जातो आणि त्याद्वारे पिगमेंट हे पृष्ठभागावर ट्रान्सफर करून print चे काम करतात.

    3. Dot metric printer-

     हे प्रिंटर 1980 च्या सुमारास वापरले जायचे यामध्ये printer head च्या मदतीने इमेज पृष्ठभागावर प्रिंट केली जायची.

    3. Speaker –

     स्पीकर हे एक output device आहे ज्याद्वारे आपण संगणकामधील आवाज ऐकू शकतो. लॅपटॉप मध्ये स्पीकर हा inbuilt असतो तर संगणकामध्ये आपल्याला बाहेरच्या स्पीकर ची गरज पडते. स्पीकर हा संगणकामध्येेे आवाजाच्या store केलेल्या सिग्नल चे रूपांतर आपल्याला ऐकू येईल अशा Frequency मध्ये करतो

    संगणकाच्या स्पीकर विषयी माहिती

     स्पीकर मध्ये कोण, लोखंडी तार, चुंबक तसेच housing (Case) असते. जेव्हा Electricity हि स्पीकर मधून जाते तेव्हा इलेक्ट्रोमॅग्नेटिक तरंग तयार होतात आणि ज्याद्वारे Speaker मध्ये व्हायब्रेशन्स होतात. त्या व्हायब्रेशन्स मुळे ध्वनीचे निर्माण होऊन आपल्याला आवाज ऐकू येतो.

    4. Projector –

     प्रोजेक्टर हे एक Optical device आहे ज्याद्वारे image हे एखाद्या पृष्ठभागावर project केली जाते हा पृष्ठभाग commonly प्रोजेक्टर स्क्रीन हा असतो. प्रोजेक्टर मध्ये सहसा लाईट ही छोट्या lens द्वारे पाठवून प्रोजेक्ट केली जाते परंतु आजच्या नवीन generation च्या प्रोजेक्टर मध्ये लाईट डायरेक्ट लेझरच्या साहाय्याने प्रोजेक्ट केली जाते.

     प्रोजेक्टर चा शोध हा फ्रेंच शोधकर्ता Leon bouly यांनी लावला आहे. प्रोजेक्टचे साधारणता तीन प्रकार पडतात ते आहेत –

    1. CRT – cathode ray tube projector –

     या प्रकारच्या प्रोजेक्टर मध्ये लाईट हि Cathode Ray Tube मधून पास करून प्रोजेक्ट केली जात होती 

    2. DLP – digital light processing projector-

     यामध्ये Tiny microscopic mirror च्या सहाय्याने बनवलेली चिप आणि कलर wheel च्या साह्याने  फोटो हे पृष्ठभागावर प्रोजेक्ट केले जातात.

    3. LCD- light crystal display projector –

     या प्रकारच्या projector मध्ये liquid crystal panel च्या सहाय्याने लाईट प्रोजेक्ट केली जाते.

    5. Sound card

     आपल्याला संगणकातील सिग्नल च्या सहाय्याने आवाज ऐकण्यासाठी त्याच्या मध्ये Frequency चा बदल करावा लागतो. तसेच संगणकामध्ये आवाज स्टोअर करण्यासाठी आवाजाचे रूपांतर आवाजाच्या सिग्नल्स मध्ये करावे लागते. या साठी साऊंड कार्ड यालाच audio card असे म्हटले जाते त्याचा उपयोग होतो .

    साऊंड कार्ड हे काय असते

    साऊंड कार्ड चा शोध Sherwin Gooch यांनी सन 1972 मध्ये लावला. जेव्हा आपल्याला आवाज ऐकायचा असतो तेव्हा साऊंड कार्ड हे डिजिटल अनलॉक सिग्नल चे रुपांतर ऑडिओ signal मध्ये करतो तसेच याच्या मदतीने आपण आवाज रेकॉर्ड देखील करू शकतो.

    6. GPS

    GPS चे विस्तारित रूप होते Global positioning system. GPS चि सुरुवात सन 1973 मध्ये अमेरिकन सैन्य विभागाद्वारे करण्यात आली. GPS हे विविध उपग्रहांच्या मदतीने करण्यात आलेले उपकरण आहे आहे.

    जी पी एस विषयी माहिती

     याच्या मदतीने प्रवासादरम्यान आपले live location. हे विविध ठिकाणांचे नकाशे प्रदान करते ज्याच्या मदतीने आपण सोपा रस्ता निवडू शकतो तसेच हे आपल्याला प्रवासादरम्यान दिशा दाखवण्याचे देखील काम करते.

    Read more